กาแฟดอยช้าง : บันทึกการต่อสู้เพื่อศักดิ์ศรีกาแฟไทยและพี่น้องชาวดอย

เรียบเรียงโดย องอาจ ฤทธิ์ปรีชา พิมพ์ครั้งที่หนึ่ง กุมภาพันธ์ 2551

หนังสือเรื่องนี้เป็นการบอกเล่าถึงความพยามในพัฒนาพันธ์กาแฟและผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องของชาวไร่แกแฟบนดอยช้าง ต.วาวี อ.แม่สรวย จ.เชียงราย ซึ่งประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวอีก้อส่วนที่เหลือคือชาวลีซูและคนจีน โดยมีหัวเรี่ยวหัวแรงสำคัญสองคนคือ วิชา พรหมยงค์ หรือ "พี่วิชา" และ ปณชัย พิสัยเลิศ หรือ "อาเดล"


ชาวดอยช้างเริ่มปลูกกาแฟเมื่อปี 2526 พร้อมกับพืชเมืองหนาวอีกหลายชนิดตามโครงการพระราชดำริเพื่อลดพื้นที่การปลูกฝิ่น แต่ผลผลิตตลอดระยะเวลา 20 ปี ที่ผ่านมายังไม่ค่อยได้ผลนัก กระทั่งในปี 2546 อาเดล ในฐานะผู้ใหญ่บ้านได้หารือกับวิชา ชาวไทยพื้นราบที่เคยติดต่อค้าขายกัน เพื่อช่วยหาแนวทางในการพัฒนาการปลูกกาแฟเพื่อให้ขายได้ราคาดียิ่งขึ้น

ทั้งคู่ได้รวบรวมเกษตรกรผู้ปลูกกาแฟช่วยกันหาหนทางในการพัฒนาผลิตภัณฑ์โดยได้รับความช่วยเหลือจากนักวิชาการและบุคคลอื่นๆ อีกหลายท่าน แม้จะมีปลายครั้งที่ผิดหวังจากการขอความช่วยเหลือจากหน่วยงานที่มีหน้าที่รับผิดชอบเรื่องนี้โดยตรง แต่ก็สามารถผ่านอุปสรรคต่างๆมาได้ในที่สุด

ปัจจุบันกาแฟดอยช้าง ได้รับรางวัลจากคณะกรรมการ Coffee Review : The World Leading Coffee Buyer Guide ให้คะแนนผลิตภัณฑ์กาแฟ Aged Piko's Peaberry จำนวน 89/100 คะแนน ผลิตภัณฑ์กาแฟพรีเมี่ยม Doichang Single Estate ได้คะแนน 85/100 คะแนน ซึ่งถือได้ว่าผลิตภัณฑ์กาแฟดอยช้างได้รับการยอมรับจากนานาชาติแล้ว

จากพื้นที่ปลูกกาแฟเดิมที่มีเพียง 400-500 ไร่ ในปัจจุบันมีพื้นที่ประมาณ 20,000 ไร่ ทำรายได้ให้เจ้าของไร่ประมาณไร่ละ 30,000-40,000 บาท/ปี ชาวบ้านได้ร่วมตัวกันจัดตั้งกลุ่มผู้ผลิตกาแฟจำนวน 12 กลุ่ม มีการจัดตั้งบริษัทดอยช้าง เฟรชโรสเต็ด คอฟฟี่ จำกัด สำหรับทำธุรกรรมและกิจกรรมด้านการตลาด

ความภูมิใจอีกอย่างหนี่งของชาวดอยช้างคือการจัดตั้งสถาบันกาแฟ Doichang Academic of Coffee เพื่อเสริมสร้างความรู้ให้ผู้ผลิตกาแฟพัฒนาความรู้ในการเพาะปลูกดูแลรักษากาแฟ ให้คงคุณภาพระดับ "กาแฟชนิดพิเศษมาตรฐานโลก" ควบคู่กับการรักษาสิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศน์

วิจารณ์
หนังสือเล่มนี้แม้จะดูเพลินดีแต่รู้สึกว่าเนื้อหาจะเน้นไปที่ความสำเร็จของเกษตกรผู้ปลูกกาแฟดอยช้าง มากกว่าที่จะให้รายละเอียดเกี่ยวกับขั้นตอนที่เป็นที่มาของความสำเร็จเหล่านี้รวมทั้งปัญหาและอุปสรรคที่เกี่ยวข้อง

เนื้อหาผมคิดว่าว่าน่าจะบรรจุไว้แต่กลับไม่มีคือประวัติความเป็นของหัวเรี่ยวหัวแรงทั้ง วิชาและปณชัย ก่อนที่ช่วยกันพัฒนาคุณภาพกาแฟดอยช้าง ไม่มีรายละเอียดมากนักว่าพวกเขาคือใคร? มาจากไหน? ทำอะไรมาก่อน? เดิมประกอบอาชีพอะไร ?

สำหรับผู้สนใจก็หายืมหน้งสือเล่มนี้ได้จากห้องสมุดประชาชนจังหว้ดสุรินทร์